CV'de Bir Maddenin Okunuşunu Gerçekten Değiştiren Eylem Fiilleri

"CV eylem fiilleri" diye arattığınızda alfabetik sıralanmış iki yüz kelimelik listeler çıkıyor, hangisinin ne zaman doğru seçim olduğuna dair tek satır yol göstermeden. İnsanlar da "sorumluydum" yerine "liderlik ettim" yazıp hiçbir şeyin değişmediğini görüyor ve tavsiyenin boş olduğuna karar veriyor.

Tavsiye boş değildi, eksikti. Fiil, İK uzmanının bir maddede okuduğu ilk kelimedir ve gerçek bir iş yapar: bir şeyi siz mi yaptınız, yoksa o iş sadece masanızda mı duruyordu, bunu söyler. Ama güçlü bir fiil zayıf bir iddiaya bağlandığında zayıflığı yükseltmekten başka bir işe yaramaz. "Rutin evrak işlerine liderlik ettim" cümlesi "Evrak işlerini yaptım" cümlesinden daha kötüdür, çünkü artık hem sıradan hem de şişirilmiş görünürsünüz.

Yani bu bir liste, ama listeyi işe yarar kılan kurallarla birlikte geliyor.

Zayıf ifadeler size ne kaybettiriyor

Hasarın büyük kısmını üç kalıp yapıyor ve neredeyse her CV'de en az biri var.

"Sorumluydum" organizasyon şemasını anlatır, sizi değil. İki kişi aynı işten sorumlu olabilir, biri mükemmel iş çıkarırken diğeri günü kurtarıyor olabilir. Bu kalıp ikisini ayırt edemez, dolayısıyla okuyucuya hiçbir şey söylemez.

"Destek verdim" sizi kendi cümlenizden çıkarır. İşi başkasının yaptığını, sizin yakınlarda durduğunuzu ima eder. Bazen bu dürüst bir tanımdır ve bunu söylemenin daha iyi bir yolu var, birazdan geleceğiz.

"Görev aldım" boşluk doldurucudur. Herkes bir yerlerde görev aldı, çalışmak zaten budur.

Daha sinsi bir sorun daha var: bu kalıplar dilbilgisel olarak rahattır, bu yüzden sizi işteki performansınızı değil işin kendisini anlatmaya davet eder. "Sosyal medya hesaplarının yönetiminden sorumluydum" yazdığınız anda cümle bitmiştir ve hiçbir şey söylememişsinizdir. "Büyüttüm" ile başlarsanız cümle sizden bir rakam ister.

Güçlü fiilin asıl işlevi budur. Süs değil, zorlayıcı bir mekanizmadır. Maddenin geri kalanını çalışmaya mecbur bırakır.

Listeden daha önemli olan kural

Fiil sonucu kurar. Maddeyi taşıyan sonuçtur.

Şunları karşılaştırın:

Şirketin e-posta bülteninden sorumluydum.

Haftalık müşteri bültenini yazdım ve gönderdim.

Haftalık bültenin kurgusunu yeniden yazdım, altı ayda açılma oranını yüzde 14'ten yüzde 23'e çıkardım.

İkincisi birincisinden daha iyi çünkü etken. Üçüncüsü ikincisinden açık ara daha iyi ve bu fark neredeyse tamamen sonuçtan geliyor, fiilden değil. "Yeniden yazdım" oldukça sade bir ifade.

Sadece fiil değiştirmenin hayal kırıklığı yaratmasının sebebi bu. Ekleyecek bir sonucunuz yoksa dürüst çözüm bir sonuç bulmaktır, ki bu cümle düzeltmekten farklı ve daha zor bir iştir. Gerçek bir rakam yoksa ölçek, sıklık veya kapsam aynı işi görür: kaç kişi, ne sıklıkla, ne büyüklükte, kimin için.

Liste: ne yaptığınıza göre

Alfabetik listeler işe yaramaz çünkü kimse alfabetik düşünmez. İnsan "bir şeyi daha iyi çalışır hale getirdim, bunun kelimesi neydi" diye düşünür. O yüzden işin türüne göre gruplandım.

Olmayan bir şeyi kurdunuz. Kurdum, oluşturdum, geliştirdim, tasarladım, hayata geçirdim, başlattım, devreye aldım, yazdım, ürettim, kurguladım, pilot uyguladım.

Var olanı iyileştirdiniz. İyileştirdim, sadeleştirdim, hızlandırdım, yeniden tasarladım, yeniden yapılandırdım, güncelledim, birleştirdim, standartlaştırdım, otomatikleştirdim, dijitalleştirdim.

Bir sayıyı artırdınız ya da azalttınız. Artırdım, büyüttüm, yükselttim, ikiye katladım, genişlettim, azalttım, düşürdüm, kısalttım, tasarruf sağladım, ortadan kaldırdım, yarıya indirdim. Bunlar yük taşıyan fiillerdir. Elinizde bir metrik varsa açılış kelimesi genelde bunlardan biridir.

İnsan yönettiniz. Yönettim, yürüttüm, koordine ettim, ekip kurdum, eğittim, mentorluk yaptım, işe aldım, oryantasyonunu yaptım, yönlendirdim.

Size bağlı olmayan kişilerle çalıştınız. İş birliği yaptım, birlikte yürüttüm, müzakere ettim, danışmanlık verdim, ikna ettim, hizaladım, temsil ettim, aracılık ettim, sundum. Bu grup hak ettiği değeri görmez. İşlerin çoğu hiyerarşiden aşağı değil ekipler arasında yürür ve bu fiiller yetkinizi şişirmeden bunu gösterir.

Analiz ettiniz ya da incelediniz. Analiz ettim, değerlendirdim, denetledim, inceledim, teşhis ettim, öngördüm, modelledim, ölçtüm, test ettim, kıyasladım, haritaladım.

Bir işi organize ettiniz ya da işlettiniz. Planladım, kurguladım, yürüttüm, uyguladım, teslim ettim, takip ettim, izledim, raporladım, çözdüm, sonuçlandırdım.

İkna ettiniz ya da sattınız. Sattım, kazandım, anlaşma sağladım, teklif hazırladım, sunum yaptım, tedarik ettim, müşteriye dönüştürdüm, elde tuttum.

Öğrettiniz ya da anlattınız. Eğittim, anlattım, dokümante ettim, sunum yaptım, sadeleştirdim, bilgilendirdim, yazdım.

Hepsine ihtiyacınız yok. İyi bir CV genelde belge boyunca on beş civarı fiil kullanır ve en güçlülerini hiçbir zarar görmeden tekrar eder.

Türkçe CV'nin kendine özgü tuzağı: isim cümleleri

Türkçe CV'lerde İngilizce'de görülmeyen bir alışkanlık var: maddeleri fiil yerine isimle kurmak.

Ekip yönetimi, bütçe takibi, raporlama süreçlerinin yürütülmesi.

Bu satır bir görev tanımıdır, bir başarı değil. Kimin ne yaptığı belirsizdir ve cümle hiçbir sonuç istemez, çünkü fiil yoktur. Aynı içerik fiille kurulduğunda kendiliğinden daha fazlasını talep eder:

6 kişilik ekibi yönettim, 4 milyonluk yıllık bütçeyi takip ettim ve aylık raporlama süresini 5 günden 2 güne indirdim.

Adlaştırma (yönetimi, takibi, yürütülmesi) resmiyet hissi verdiği için tercih ediliyor, ama okuyucuya sizi değil pozisyonu anlatıyor. Kurumsal yazışma alışkanlığının CV'ye sızmış hali diyebiliriz.

Pratik kural: bir maddeyi "-imi, -esi, -mesi" ile bitiriyorsanız durun ve o cümleyi birinci tekil geçmiş zamanla yeniden kurun. Neredeyse her seferinde daha iyi bir madde çıkar ve genelde bir sayı eklemeniz gerektiğini fark edersiniz.

İkinci bir alışkanlık da "yapılmıştır, sağlanmıştır" gibi edilgen çatı. Edilgen çatı özneyi siler, oysa CV'nin tek amacı özneyi göstermektir.

Fiili gerçek sahiplik düzeyinize göre seçin

Şişirmenin en çok yaşandığı yer burası ve deneyimli görüşmecilerin en hızlı yakaladığı şey de bu. Fiil, işin ne kadarının size ait olduğuna dair bir iddiadır ve bu iddia, biri takip sorusu sorduğu anda test edilir.

Kabaca bir merdiven var ve hangi basamakta durduğunuzu bilerek seçmek işe yarar.

Baştan sona sahiplendiniz: kurdum, hayata geçirdim, yönettim, başlattım, teslim ettim.

Başkasının planı içinde günlük işleyişi yürüttünüz: yürüttüm, koordine ettim, takip ettim, uyguladım, sürdürdüm.

Tanımlı bir parçayı ürettiniz: geliştirdim, yazdım, hazırladım, analiz ettim, test ettim.

Başkasının işine destek verdiniz: destekledim, katkı sağladım, girdi sağladım.

İnsanın içinden hep bir basamak yukarı çıkmak geçer. Direnin, çünkü maliyeti asimetriktir. Aslında yönettiğiniz bir iş için "geliştirdim" yazmak size biraz kredi kaybettirir ve bunu iyi bir görüşmede telafi edersiniz. Sadece katkı verdiğiniz bir iş için "yönettim" yazmak ise ekipte kimlerin olduğunu veya bir anlaşmazlığı nasıl çözdüğünüzü anlatamadığınız anda odayı kaybettirir.

Katkınız mütevazıysa doğru hamle daha büyük bir fiil değil, daha dar ama daha keskin bir kapsamdır. "Üç bölgesel ekibin kullandığı mutabakat modelini kurdum" cümlesi "Finansal dönüşüme liderlik ettim" cümlesinden daha az alan iddia eder ve çok daha inandırıcıdır, çünkü somut ve doğrulanabilir.

Kariyer değiştirenlerin takıldığı yer de burasıdır: eski alanınızda ciddi olan bir iş, yeni alanın sözlüğünde küçük durabilir. Çözüm genelde şişirmek değil çevirmektir, konu kariyer değişikliği CV'si yazısında ele alınıyor.

Emekli edilecek kalıplar

Bazı ifadeler CV yazımında o kadar çok kullanıldı ki artık içerikten çok şablon işaret ediyor. Yanlış oldukları için değil, fazla çabalıyor gibi durdukları için.

"Liderlik ettim". Gerçek hayatta kimse böyle konuşmaz. "Yönettim" zaten var.

"Kaldıraç etkisi yarattım", "sinerji sağladım". Bunlar Türkçe'de var olan hiçbir kelimeye üstünlük getirmiyor.

"Süreçlerin optimize edilmesini sağladım". Üç kelimelik bir işi dokuz kelimeye yaymanın örneği. "İşlem süresini yarıya indirdim" hem kısa hem ölçülebilir.

"Aksiyon aldım". Aldığınız aksiyonun kendisini yazın.

"Takım oyuncusu, sonuç odaklı, dinamik". Bunlar fiil bile değil ama aynı kümede duruyorlar. Karakter özelliği iddia eden sıfatlar doğrulanamaz ve okuyucu bunları otomatik olarak ıskontolar. Bu türden daha fazlası kaçınılması gereken CV hataları yazısında.

Test basit: o kelimeyi bir meslektaşınıza sesli olarak söyler miydiniz. Söylemezseniz sade olanı seçin. Sade ve somut, gösterişli ve belirsizi her seferinde yener.

Öncesi ve sonrası

Neyin değiştiğini, neyin değişmediğini gösteren gerçek örnekler.

Müşteri hizmetleri

Öncesi: Telefon ve e-posta üzerinden müşteri taleplerinin karşılanmasından sorumluydum.

Sonrası: Günde ortalama 60 müşteri talebini e-posta ve canlı destek üzerinden sonuçlandırdım, memnuniyet skorunu yüzde 94'te tuttum.

Fiil değişti ama dönüşümü sağlayan hacim, kanal ve skor oldu. Bunlar olmasa "Müşteri taleplerini sonuçlandırdım" ancak küçük bir iyileşme olurdu.

Pazarlama

Öncesi: Sosyal medya içerikleri ve kampanyalar üzerinde çalıştım.

Sonrası: Üç kanal için haftalık içerik takvimini planladım ve yazdım, bir yılda toplam takipçiyi 4.000'den 11.000'e çıkardım.

Burada iki fiil var. İkincisi dolgu değil gerçek bilgi ekliyorsa bu sorun değildir.

Finans

Öncesi: Aylık raporlama sürecine destek verdim.

Sonrası: Üç şirketin aylık yönetim raporlarını hazırladım ve kapanış süresini 8 iş gününden 5 güne indirdim.

"Destek verdim" asıl katkıyı gizliyordu. İşi gerçekten siz sahiplenmediyseniz, içinde neyi sahiplendiğinizi yazın. "Aylık kapanışı besleyen mutabakatları hazırladım" hem dürüst hem etken bir cümledir.

Yazılım

Öncesi: Ödeme servisinin bakımından sorumluydum.

Sonrası: Günde 40.000 işlem gören ödeme servisini yönettim, başarısız ödeme tekrarlarını üçte bir azalttım.

Deneyimsiz aday, metrik yok

Öncesi: Üniversite kariyer günlerinin organizasyonuna yardım ettim.

Sonrası: Yıllık kariyer günlerinde 30 kurumun katılımını ve 400 kişilik programı koordine ettim, etkinlik 6 kişilik öğrenci ekibiyle yürütüldü.

Tek bir yüzde yok ve madde yine güçlü, çünkü ölçek ve kapsam metriğin işini görüyor. Bu, özellikle iş deneyimi olmayan CV yazarken önemli.

Zaman, kişi ve küçük mekanik kurallar

Geçmiş pozisyonlar geçmiş zaman alır. Hâlihazırdaki işiniz geniş zaman veya şimdiki zaman alır, ama o iş içinde bitmiş projeler geçmiş zamanla yazılır. En sık yapılan hata ikisini aynı madde içinde karıştırmaktır.

"Ben" yazmayın. CV maddeleri örtük birinci tekil kişiyle yazılır, doğrudan fiille başlayın.

Genelde madde başına bir fiil. İki fiil, gerçekten farklı iki eylemi anlatıyorsa kabul edilebilir. Üç fiil, iki maddeyi tek maddeye sıkıştırdığınız anlamına gelir.

Çeşitliliği bir pozisyonun içinde arayın, belge genelinde değil. Aynı işin altındaki altı maddenin hepsinin "Yönettim" ile başlaması monotondur. Ama CV boyunca üç farklı pozisyonda "Yönettim" kullanmak tamamen normaldir ve tekrardan kaçmak için eş anlamlı avına çıkmak insanı "liderlik ettim" e sürükler.

Özet bölümünde fiil kalıbını bırakın. En üstteki profesyonel özet farklı bir tonda, maddeden çok cümleye yakın yazılır. Örnekler CV özeti örnekleri yazısında.

Bunun anahtar kelimelerle ilişkisi

Küçük ama gerçek bir nokta. İK uzmanları ve sistemleri fiil değil isim arar. Kimse veritabanında "liderlik ettim" aramaz. "Python", "SAP", "ihracat", "TFRS" arar.

Yani fiil insan okuyucu için, isim arama için. İyi bir madde ikisine birden hizmet eder: başta güçlü bir fiil, cümlenin içinde gerçekten iş gören aranabilir terim, sonda bir sonuç. Formülün tamamı bu ve iyi yazmakla CV'yi iş ilanına uyarlama arasındaki pratik bağ da burada.

Bu aynı zamanda şu demek: hiçbir fiil seçimi, işverenin aradığı becerilerden hiç bahsetmeyen bir CV'yi kurtaramaz. Fiiller elinizdeki malzemenin okunuşunu iyileştirir, malzeme ekleyemez.

Aynı iş, üç farklı yazım

Bir örnek daha, çünkü izlenimin ne kadarının işinizle ilgisi olmayan tercihlerle taşındığını gösteriyor.

Bir mağaza sorumlusu düşünün. Aynı iş, üç farklı CV.

Personel vardiyaları, stok siparişi ve müşteri şikayetlerinin çözümünden sorumluydum.

Hepsi doğru, hiçbiri akılda kalmıyor. Bu, ilandan kopyalanmış olabilecek bir görev tanımı ve okuyucunun öğrendiği tek şey böyle bir pozisyonun var olduğu.

Personel vardiyalarını yönettim, stok siparişi verdim ve müşteri şikayetlerini çözdüm.

Artık etken ve daha çok bir insana benziyor. Ama hâlâ bir görev listesi ve aynı satırı işini bilen her mağaza sorumlusu yazabilir. Bu adayı diğer kırk başvurudan ayıran hiçbir şey yok.

14 kişilik ekibin haftalık vardiya planını müşteri yoğunluğuna göre yeniden kurdum, fazla mesai giderini yaklaşık yüzde 20 azalttım. İki tedarikçiyle koşulları yeniden görüştüm ve yıllık 2 milyon ciro yapan mağazada üst kademeye taşınan şikayetleri sonuçlandırdım.

Aynı iş. Fark kelime dağarcığında değil, üçüncü sürümün işin hangi kısımlarının ilginç olduğunu bilmesinde ve sonucunda ne olduğunu söylemesinde.

Çoğu kişi bir yıldan uzun çalıştığı her işte bunun gibi en az üç madde bulabilir. Bunları yazmamalarının sebebi, o sırada iş sıradan hissettirdiği ve kimsenin sizden skor tutmanızı istememesidir. Eski e-postalara, performans değerlendirmelerine veya devir teslim notlarına bakmak rakamları geri getirmeye genelde yeter.

İngilizce CV yazacaksanız

Yurt dışına ya da Türkiye'deki çok uluslu bir şirkete başvuruyorsanız, Türkçe maddelerinizi kelime kelime çevirmeyin. İki dil aynı şeyi farklı kuruyor.

Türkçe'de "sağladım" bir bitirme fiili gibi kullanılıyor ve her yere yapışıyor: "artış sağladım", "iyileşme sağladım", "koordinasyon sağladım". İngilizce'de bunun karşılığı yok, doğrudan eylemin kendisi yazılır: "increased", "improved", "coordinated". "Provided an increase" diye bir kalıp yok ve çeviri kokan CV'lerin en belirgin işareti bu.

Aynı şekilde "gerçekleştirdim" çoğu yerde gereksizdir. "Sunum gerçekleştirdim" değil "presented", "toplantı gerçekleştirdim" değil "ran" veya "held".

Bir de sahiplik merdiveni İngilizce'de daha keskin okunur. "Led" kelimesi Türkçe'deki "yönettim" den daha güçlü bir iddiadır ve mülakatta daha sert sorgulanır. Ekip liderliği yapmadıysanız "managed the process" veya "owned the delivery" gibi kapsamı net ifadeler daha güvenlidir.

Son olarak İngilizce CV'de nokta kullanımı ve zaman uyumu daha çok dikkat çeker. Geçmiş işlerde tüm maddeler düz geçmiş zaman (past simple) olur, "was responsible for" ve "have been working" kalıpları maddelerde kullanılmaz.

Kendi CV'nizde on dakikalık geçiş

CV'nizi açın ve sırayla şunu yapın.

"Sorumluydum" ifadesini arayın ve hepsini silin, her maddeyi gerçekte ne yaptığınızla başlayacak şekilde yeniden yazın. Tek başına bu, belgenin genelde üçte birini düzeltir.

Aynısını "destek verdim", "yardımcı oldum", "görev aldım" ve "yer aldım" için yapın.

Sayfada aşağı doğru her maddenin ilk kelimesini okuyun, gerisini görmezden gelin. Karşınızda somut eylemlerden oluşan bir sütun olmalı. Tek bir pozisyonun içinde aynı kelimeyi dört kez görüyorsanız farklı türde işi anlatanları değiştirin.

Sonra her maddenin sonuna bakın. Güçlü bir fiille başlayıp sonuçsuz biten madde, yarım kalmış bir cümledir ve iyi sayılabilecek CV'lerde en sık eksik olan şey budur.

Son olarak üç maddeyi sesli okuyun. Bir meslektaşınıza söylerken kendinizi tuhaf hissedeceğiniz her ifadeyi, gerçekte kullanacağınız kelimeyle değiştirin.

Sık sorulan sorular

CV'de kaç farklı eylem fiili kullanmalıyım?

Bir hedef sayı yok. Belge genelinde on beş ile yirmi arası tipiktir ve güçlü bir fiili farklı pozisyonlarda tekrar etmek kusur değildir. Asla ağzınıza almayacağınız bir eş anlamlı aramak, tekrardan daha çok zarar verir.

Eylem fiilleri ATS'te işe yarar mı?

Doğrudan yaramaz. Ayrıştırıcılar beceri, unvan, şirket ve tarih çıkarır, uzmanlar isim arar. Fiiller sonrasında okuyan insan için önemlidir ve sonucu belirleyen adım odur.

Ön yazıda da eylem fiili kullanmalı mıyım?

Evet, ama ton farklı. Ön yazı düzyazıdır, fiiller madde başlatmak yerine tam cümlelerin içinde durur. Kural aynı: ne yaptığınızı ve sonucunda ne olduğunu söyleyin.

"Yönettim" fazla mı zayıf?

Hayır. Sade, doğru ve anında anlaşılır. Sadece arkasından bir şey gelmediğinde zayıf görünür. "Ekip yönettim" ince, "6 kişilik ekibi platform geçişi boyunca yönettim ve iki hafta erken tamamladık" ince değil.

İşim gerçekten destek işiyse ne yazacağım?

Sahiplendiğiniz parçayı anlatın. Tek başına "destekledim" belirsizdir, ama "Yönetim toplantısında kullanılan haftalık veri setini hazırladım" somut bir katkıdır ve okuyucu değerini görebilir.

Maddeye isimle başlayabilir miyim?

Teknik CV'lerde araç ve ortam listelerinde yaygındır ve sorun değildir. Ama ne yaptığınızı anlatan her madde için önce fiil kalıbı göz taramasını kolaylaştırır ve gerçekte olan şey göz taramasıdır.

Maddeleriniz nasıl düşüyor, bakın

Güçlü fiilleri gözle kontrol etmek kolay. Belgenin bütününün görev mi başarı mı anlattığını kendi metninizde görmek zordur, çünkü ne demek istediğinizi zaten biliyorsunuzdur. CvLaunch CV'nizi okur, işverenin sisteminin ondan neyi çıkardığını gösterir ve sonucunu hiç söylemeden sorumluluk anlatan maddeleri işaretler. Birkaç saniye sürer, ücretsizdir ve üyelik gerektirmez.