Olumsuz Cevaptan Sonraki Günlerde Ne Yapmalı

Olumsuz cevap perşembe günü 17:40'ta geliyor, dört cümle uzunluğunda, ve gönderen kişinin on bir saniyesini almış. Siz sonraki iki saati onunla geçireceksiniz.

Reddedilmenin asıl problemi bu orantısızlık. Acıtması değil, hak ettiğinden çok daha fazla zaman ve enerji götürmesi, ve o zamanın büyük kısmının neredeyse hiç bilgi içermeyen bir mesajdan anlam çıkarmaya harcanması.

Bu yazı hayırdan sonra ne yapacağınızla ilgili. Bir arama boyunca kaç ret beklemek gerektiği, retlerin matematiği ve haftaların nasıl puanlanacağı burada değil, iş arama stratejisi yazısında. Geri bildirim istemek için yazılacak mesaj da burada değil, başvuru sonrası takip maili yazısında. Buradaki soru daha dar: ilk gün, final turunda kaybetmenin özel hali, arama uzadığında ne olur, ve size bir kez hayır demiş bir şirkete nasıl geri dönülür.

İlk yirmi dört saat

Kendinizi en kötü hissettiğiniz anda kariyerinizle ilgili karar vermemek için bir protokolünüz olsun. Protokolün üç kuralı var.

Bir: ilk bir saatte cevap yazmayın. Kaba bir şey yazacağınızdan değil, ilk saatte gönderilen cevaplar insanlara zarar veren cevaplar olduğu için: kapanmış bir kararı yeniden açmaya çalışan itiraz, hafif kırgın teşekkür, mülakatçının neyi yanlış anladığını açıklayan paragraf. Hiçbiri sonucu değiştirmez ve hepsi akılda kalır.

İki: duyguyu ve analizi ayırın, farklı zamanlarda yapın. Duygu meşrudur ve akşamınızdan bir saat ister. Verin: dışarı çıkın, biriyle konuşun, bir şeyler pişirin. Analiz ayrı ve daha soğuk bir iştir, ertesi güne, gün ışığına, masaya aittir. İkisini aynı anda yapmaya çalışmak gece 23:00 CV yeniden yazımını üretir, ki bu bir iş aramasının en verimsiz saatlerinden biridir.

Üç: ertesi sabah tek bir sınırlı aksiyon alın ve dosyayı kapatın. Kısa ve profesyonel bir cevap yazın. Takip tablonuzdaki satırı taşıyın. İleri aşamada elendiyseniz taze bilgi uçmadan üç satır not düşün. Sonra durun, ve bir daha açmayın.

Kısa cevap göndermeye değer ve kısa kalmaya değer:

Bilgilendirdiğiniz ve ekibinizin ayırdığı zaman için teşekkür ederim. Özellikle veri taşıma projesi üzerine konuşmak benim için keyifliydi. İleride uygun bir pozisyon olursa haber almaktan memnuniyet duyarım.

Hepsi bu. İtiraz değil, açık bırakılmış bir kapı, ve işe alınan kişi teklifi reddettiğinde ya da bir yıl içinde ayrıldığında aylar sonra aranan insanların azımsanmayacak bir kısmının sebebi tam olarak bu. İşe alım yapan insanlar zarif olumsuz cevapları hatırlar, kırgın olanları da hatırlar.

Bir ret size ne söyler, neyi söyleyemez

Hasarın çoğu burada oluşuyor, çünkü insanlar tek bir pozisyonla ilgili bir karardan kendileriyle ilgili bir sonuç çıkarıyor.

Bir sonuca varmadan önce elinizdekini üç kovaya ayırın.

Birinci kova: size söylenen olgular. "Regülasyonlu sektörlerde daha fazla deneyimi olan biriyle ilerledik." "Pozisyon askıya alındı." Bunlar genellikle doğrudur, bazen eksiktir, ve süreçteki tek gerçek veridir.

İkinci kova: kendi gözlemleriniz. İkinci mülakatta takıldığınız ve takıldığınızı fark ettiğiniz soru. Bir rakam söyleyemediğiniz an. Ürünü yeterince araştırmadığınızı anladığınız nokta. Bu kova birincisinden daha güvenilir, çünkü oradaydınız ve o anı fark ettiğinizde kimse duygularınızı yönetmeye çalışmıyordu. Gerçek öğrenmenin çoğu buradan gelir.

Üçüncü kova: uydurduklarınız. "Yaşımı fazla buldular." "Torpilli birini aldılar." "Heyecanlandığımı gördüler ve zayıf olduğuma karar verdiler." Bunların hiçbirinin elinizde kanıtı yok. İçgörü gibi hissettiriyorlar çünkü duygusal bir güçle geliyorlar, ve duygusal güç kanıt değil.

Disiplin şu: birinci ve ikinci kovaya göre hareket edin, üçüncüyü resmen çöpe atın. Yazıp üstünü çizmek işe yarıyorsa yazıp çizin. Bu alçakgönüllülük değil, isabet meselesi: çıktığınız bir odada ne olduğuna dair modeliniz güvenilir değil.

Sınırı da kabul edin. Bir ret size şunu söyler: bir şirket, bir gün, bir pozisyon için bir başkasını tercih etti. Adaylar arasındaki sıranızı söylemez, ikinci mi on birinci mi olduğunuzu söylemez, ve gerçek sebebi çok nadiren söyler, çünkü gerçek sebep çoğu zaman şirketin yüksek sesle söyleyemeyeceği bir şeydir.

Aslında sizinle hiç ilgili olmayan retler

Retlerin ciddi bir kısmı, hiçbir adayın etkileyemeyeceği şeylerle belirleniyor. Bu listeyi bilmek olayı hoş hale getirmez ama zaten sorun olmayan bir CV'yi yeniden yazmanızı engeller.

İçeriden aday. Pozisyon ilan edildi çünkü prosedür öyle gerektiriyordu, ama içeriden biri en baştan alacaktı. Mülakatlar gerçekti, sonuç değildi.

Rol değişti ya da donduruldu. Bütçe kaydı, bir yeniden yapılanma geldi, işe alan yönetici ayrıldı. Sessizliğe düşüp sonra tek tip bir mailla biten süreçlerin çoğu budur.

Biri geri döndü. Eski bir çalışan tekrar başvurdu ya da önceki turdan güçlü bir aday müsait hale geldi. Göremediğiniz bir avantajla başlayan biriyle yarıştınız.

Ekibin şekli. Mentorluk yapacak kadar kıdemli ya da bir banda sığacak kadar kıdemsiz birine ihtiyaçları vardı, veya üç ay sonra değil üç hafta sonra başlayabilecek birine. Türkiye'de bu son madde sanılandan çok daha fazla sonucu belirliyor: ihbar süresi uzun olan aday, acil kapanması gereken bir pozisyonda tek başına bu yüzden eleniyor.

Hacim. Çok görünen bir ilanda kısa liste ile yığın arasındaki fark çoğu zaman bir filtreye takılan tek bir satırdır. Bu bir belge ve hedefleme meselesidir, CV niye eleniyor yazısının konusudur, düzeltmeye değer, ama sizin mesleki değeriniz hakkında bir hüküm değildir.

Final turunda kaybetmek

En zoru bu ve ayrı bir başlığı hak ediyor, çünkü hem en kötü hissettiren hem de en faydalı olan ret bu.

Önce şunu anlayın: final turunda elenmek yeterince iyi olduğunuz anlamına gelir. Şirketler nezaketen kimseyi üst yönetimin karşısına çıkarmaz. Son iki üç kişiye kalmak, CV'nizin de deneyiminizin de mülakat performansınızın da çalıştığı demektir. Bir farkla kaybettiniz, ve o fark çoğu zaman örtüşen bir uzmanlık, içeride daha güçlü bir savunucu, ya da gelecek ay başlayacak bir projeye daha iyi oturmak gibi şeylerdir.

Sonra üç şey yapın.

Yirmi dört saat içinde döküm çıkarın. Hatırladığınız her soru, verdiğiniz cevap, ve cevabın nasıl karşılandığına dair üç üzerinden bir puan. On beş dakika sürer ve bir iş aramasının en değerli belgesidir, çünkü iki üç tanesinden sonra örüntü görünür hale gelir. Bunu neredeyse hiç kimse yapmıyor, sekizinci mülakata birincideki zayıf cevapla girilmesinin sebebi de bu.

Bir kez, doğru biçimde geri bildirim isteyin. Bu aşamada arada bir gerçek bir cevap alırsınız, ki bu geri bildirim isteğinin genelde bir şey üretmediği kuralının istisnasıdır. Kısa tutun, cevaplanmasını kolaylaştırın, ve içinde itiraz kokusu olmasın. Tam metni başvuru sonrası takip maili yazısında.

İlişkiyi koruyun. Sizinle üç kez görüşmüş kişi artık işinizi makul ölçüde tanıyor. Bu bir profesyonel ilişkidir ve "başarısızlık" etiketli bir klasörde değil, kurduğunuz ağın içinde durmalıdır. Bağlantı kurun, teşekkür edin, ara ara temasta kalın. Bir reddin on sekiz ay sonra işe dönüşmesinin en temiz yollarından biri budur, ve iş bulmak için networking yazısında ayrıntısıyla anlatılıyor.

Bir ay içinde iki kez final turunda kaybettiyseniz tüm sürece değil özellikle son aşamaya bakın. Geç aşama kayıpları genelde iki şeye iner: derinlikte zayıf kalan örnekler, ya da kimsenin dile getirmediği bir çekince. İkisi de çözülebilir ve ikisi de ikinci mülakat hazırlığı yazısının konusu.

İki örnek olay: aynı cümle, iki farklı okuma

Kovaların pratikte nasıl işlediğini görmek için iki gerçekçi vaka.

Birinci vaka. Bir fintech şirketinde ürün müdürü pozisyonu için üç tura kaldınız. Son turdan on gün sonra şu geliyor: "Değerlendirmemiz sonucunda başka bir adayla ilerleme kararı aldık. Süreçteki ilginiz için teşekkür ederiz."

Kötü okuma: "Üç tura kalıp elenmek en kötüsü, demek ki yakından bakınca beğenilmiyorum." Bu üçüncü kova, tek kelimesinin kanıtı yok.

İyi okuma: mailde olgu yok, o yüzden birinci kova boş. İkinci kovaya gidiyorsunuz. Kendi gözleminiz şu: son turda finans direktörü "regülasyon tarafında hangi süreçleri siz kurdunuz" diye sorduğunda üç örneğinizin üçü de başkasının kurduğu süreçte çalışmakla ilgiliydi ve bunu söylerken kendi sesinizin zayıfladığını duydunuz. İşte tek gerçek veri bu. Aksiyon: bir sonraki mülakat için "kendi kurduğunuz" iki şeyi bulup çıkarmak, hiç yoksa bunu baştan söyleyip nasıl kapattığınızı anlatmak.

Bir de olasılık listesini hatırlıyorsunuz: bu pozisyon regülasyon ağırlıklıydı, ve muhtemelen o alanda daha derin biri vardı. Bu bilgi CV'nizi yeniden yazmanızı gerektirmiyor, hedeflemenizi biraz değiştirmenizi gerektiriyor olabilir.

İkinci vaka. Kariyer sitesinden başvurduğunuz bir ilan için, hiç görüşme yapılmadan, başvurudan dört gün sonra "olumsuz sonuçlandı" işaretlemesi geliyor.

Buradan çıkarılabilecek kişisel bilgi sıfır. Dört gün, kimsenin sizinle ilgili bir kanaate varmasına yetecek bir süreç değil; büyük ihtimalle bir filtre, bir zorunlu kriter, ya da toplu bir eleme. Bu retten öğrenilebilecek tek şey belge ve hedefleme tarafında: ilanın zorunlu şartlarından birini karşılamıyor muydunuz, unvanınız ilandaki dille örtüşüyor muydu, başvuru ilan yayınlandıktan kaç gün sonra gitti. Bunlar teknik sorular, kişisel değil, ve on dakikada bakılır.

İki vakanın farkı şu: birincisinde otuz dakika harcamak akıllıca, ikincisinde on dakikadan fazlası israf. Retlerin çoğu ikinci tiptir, enerjinin çoğu ise yanlışlıkla oraya gider.

Döküm şablonu: on beş dakika, altı satır

İleri aşamada elendiğiniz her süreç için aynı gün doldurun. Karmaşık bir sistem gerekmez, bir not dosyası yeter.

1. Şirket, rol, tarih, elendiğim tur. 2. Bana söylenen gerekçe (varsa, birebir alıntı). 3. Zorlandığımı bildiğim iki an (soru + verdiğim cevap). 4. İyi gittiğini bildiğim bir an (bunu atlamayın, bir sonraki mülakatta kullanacaksınız). 5. Bir sonraki sefere değiştireceğim tek şey. 6. İlişki notu: kiminle görüştüm, bağlantı kurdum mu, altı ay sonra tekrar yazılır mı.

Dördüncü madde kulağa moral amaçlı geliyor ama değil. Uzun bir aramada insanların en hızlı kaybettiği şey işe yarayan cevaplarının hangileri olduğu bilgisi, çünkü sadece kötü anları hatırlıyorlar. Üç dört döküm biriktiğinde elinizde iki liste olur: tekrar eden zayıflık ve tekrar eden güç. İkisi de aynı derecede kullanışlı.

Ret ne zaman gerçekten bir sinyaldir

Tek tek retler gürültüdür. Örüntüler sinyaldir. Eşik meselenin tam kalbi: tek bir hayır üzerine hiçbir şeyi değiştirmeyin, aynı sonuç tekrarlıyorsa mutlaka bir şeyi değiştirin.

İşe yarayan örüntüler ve genelde ne anlama geldikleri:

Mülakatlar hep birinci turda bitiyor. Kağıt üstündeki haliniz konuşan halinizden güçlü. Örnekleriniz muhtemelen fazla ince. Daha fazla başvuru yapmak yerine derinlik üzerine çalışın.

Aynı itiraz üç kez geldi. "X ile daha uygulamalı deneyim arıyorduk." Bu artık sizin hakkınızda bir kanaat değil, piyasa hakkında bir olgu. Ya X'i edinin, ya X'in merkezde olduğu ilanlara başvurmayı bırakın, ya da bir sonraki mülakatın ilk beş dakikasında konu açılmadan siz açın.

Sürekli finale kalıp hiç teklif alamıyorsunuz. Bu genelde yetkinlik değil seviye ya da uyum meselesidir. Elinizdeki kanıttan yarım adım yukarıya başvurup başvurmadığınıza ve en güçlü tarafınızın yeterince erken görünüp görünmediğine bakın.

Hiçbir başvurudan hiçbir şey gelmiyor. Bu neredeyse her zaman yukarıdadır: hedefleme ya da belge. Dayanıklılıkla ilgili hiçbir şey bunu düzeltmez, ısrar da düzeltmez. Girdiyi düzeltin.

Akılda tutulacak kural: tek değişken değiştirin, sonra yargılamadan önce ona yirmi başvuru ya da üç görüşme tanıyın. Her retten sonra her şeyi değiştirmek, hangi değişikliğin işe yaradığını asla öğrenememeyi garanti eder.

Uzun arama ve kimliğin aşınması

İki üç ret bir olaydır. Beş ayda yirmi ret başka bir şeydir ve adının konması gerekir: kendinizi nasıl gördüğünüzü yavaş yavaş yeniden yazar. Mülakattaki güven düşer, bu daha kötü mülakat üretir, o da daha fazla ret üretir. Bu döngü gerçektir ve çoğu insan için uzun bir aramanın asıl riski, paradan bile önce budur.

Gerçekten işe yarayan birkaç şey var.

Aramayı bir kutunun içinde tutun. Sabit saatler, belirli bir yer, günün belirli bir sonu. Teorik olarak her an devam eden bir arama, duygusal olarak da her an devam eder, ve daha verimli değildir.

Yetkinlik kanıtınızı aramanın ulaşamayacağı bir yerde tutun. Bitirdiğiniz bir yan proje, tamamladığınız bir kurs, birine bir şey öğretmek, işinizin görüldüğü bir yere katkı vermek. CV için değil, gerçi oraya da yarıyor. Kendiniz için. Uzun işsizlik, herhangi bir şeyde iyi olduğunuza dair inancı hedef alır, ve panzehiri görünür biçimde iyi olduğunuz herhangi bir ortamdır.

Aramanın tek kimliğiniz olmasına izin vermeyin. Bir aile toplantısında altı ayrı kişiden gelen "iş ne durumda" sorusu gerçekten yıpratıcıdır, ve Türkiye'de bu soru başka pek çok yere göre daha sık, daha doğrudan ve daha ısrarlı sorulur. Kısa bir cevabı hazır tutun, onu kullanın, ve konuyu değiştirin: "Yavaş ilerliyor, bu seviyede normal. İki şey devam ediyor. Sen anlat, yeni ev nasıl?"

Geri çekilme sarmalına dikkat edin. Daha az başvurmak, insanlardan kaçınmak, takip tablosunu çürütmek, kötü uyumak, ve az başvurduğunuz için daha kötü hissetmek. Bunu kendinizde görüyorsanız hedefi saçma derecede küçültün. Bir başvuru. Bir mesaj. Amaç verimli bir gün geçirmek değil, donmayı kırmak.

Zor bir dönemle daha fazlasını ayırt edin. Geçmeyen çöküntü, uykunun tamamen bozulması, ya da yaptığınız hiçbir şeyin bir anlamı olmadığı hissi bir iş arama problemi değildir, ve hiçbir tablo disiplini bunu çözmez. Bir hekime ya da bir uzmana danışmak pratik bir adımdır, itiraf değil.

Size hayır demiş şirkete geri dönmek

Tekrar başvurmak, adayların sandığından çok daha normal ve yeterince sık işe yarıyor.

Bir şeyin değişmiş olmasını bekleyin. Ya rol ya siz. Altı hafta sonra neredeyse aynı ilana aynı CV ile başvurmak aynı cevabı davet eder.

Altı ay makul bir varsayılan. Yeni rol belirgin biçimde farklıysa ya da size "ileride tekrar başvurun" dendiyse daha erken olabilir. O cümle geçtiyse gerçekten kastediliyordur, ciddiye alın.

Yeni başvurunun ilk satırında açıkça söyleyin. Saklamak, sahiplenmekten daha kötü görünür, ve zaten kayıtlarında görüyorlar.

Geçen Ekim ayında buradaki platform mühendisi pozisyonu için görüşmüş ve final turuna kalmıştım. O günden bu yana dokuz ay Delta'da Kubernetes geçişini yürüttüm, ki süreçte konuşulan eksik tam olarak buydu. Bu ilanı görünce aklıma ilk gelen şey o oldu.

Bu paragraf üç iş yapıyor: ciddiye alınan bir aday olduğunuzu hatırlatıyor, dinlediğinizi gösteriyor, ve bir yıllık hareketi kanıtlıyor. Gözle görülür biçimde gelişmiş olarak dönen adaylar güçlü bir izlenim bırakır, çünkü çoğu insan bunu yapmaz.

İnsan temasınız varsa portalı değil onu kullanın. Sizinle üç kez görüşmüş bir yöneticiye giden mail, sıradaki yeni bir başvurudan farklı yere düşer.

Bir hafta sonra iyi görünen tablo

İyi yönetilmiş bir ret arkasında dört şey bırakır: gönderilmiş kısa ve zarif bir cevap, süreç derine gittiyse yazılmış bir döküm, belirlenmiş tek bir somut değişiklik ya da açıkça "değişecek bir şey yok" kararı, ve korunmuş bir ilişki. Toplam maliyet, otuz dakika civarı.

Kötü yönetilmiş bir ret arkasında şunları bırakır: kaybedilmiş iki akşam, hiçbir kanıta dayanmadan gece yeniden yazılmış bir CV, hafif küskün bir mail, bir sonraki mülakatı kötüleştirecek bir hikâye, ve hiç not.

Bu iki sonuç arasındaki fark kişilik değil, protokol.

Türkiye'de bilmekte fayda olan birkaç şey

Gerekçe genelde verilmez. "Değerlendirmemiz sonucunda başka bir adayla ilerleme kararı aldık" cümlesi standart bir kalıptır ve tonundan bir şey çıkarmaya çalışmak boşunadır. Ayrıntı verilmemesi ilgisizlik değil, kurumsal ve hukuki ihtiyattır.

Portal durumları bilgi taşımaz. Kariyer sitelerinde başvurunuzun "görüntülendi" ya da "olumsuz sonuçlandı" olarak işaretlenmesi çoğu zaman toplu bir işlemin sonucudur, size özel bir değerlendirme değil. Aynı şekilde hiç işaretlenmemiş bir başvuru da "hâlâ inceleniyor" demek değildir.

İşten ayrıldıysanız idari adımı duygusal süreçten ayırın. İşsizlik ödeneği için hizmet akdinin feshinden sonra sınırlı bir süre içinde İŞKUR'a başvurmanız gerekir; güncel süreyi ve şartları İŞKUR'dan teyit edin ve bunu kötü bir haftada unutulacak işler listesine bırakmayın. Bu adımı kaçırmanın maliyeti yüksektir.

Temmuz sonu, ağustos ve bayram haftalarında süreçler yavaşlar. Bu dönemlerde ölen bir süreç çoğu zaman bir takvim meselesidir, bir karar değil, ve adayın bir sonraki çeyrekte sessizce tekrar arandığı en yaygın durumlardan biridir.

"Torpilli aldılar" hikâyesine dikkat. Bazen doğrudur. Ama bu hikâye üçüncü kovanın en cazip üyesidir, çünkü hem acıyı dışsallaştırır hem de kontrol edilebilir hiçbir şey bırakmaz. Elinizde kanıt yoksa, o cümleyi kurmak size hiçbir şey kazandırmaz ve bir sonraki mülakata taşıdığınızda görünür bir kırgınlığa dönüşür.

Sık sorulan sorular

Neden elendiğimi sormalı mıyım? Mülakata girdiyseniz bir kez, kısaca, itiraz gölgesi olmadan ve beklentiyi düşük tutarak. Mülakata girmediğiniz bir başvuru içinse hayır. Karşınızdakinden bir sebep uydurmasını istemiş olursunuz ve alacağınız cevap kendi değerlendirmenizden daha isabetsiz olur.

Olumsuz cevaba karşılık yazmaya değer mi? Mülakata girdiyseniz evet. Üç satır, zarif, itirazsız. Bir dakika sürer ve bir kapı açık bırakır. Başvuru formundan gelen otomatik bir ret içinse cevap gerekmez.

Kararlarını değiştirebilir miyim? Neredeyse hiçbir zaman, ve denemek genellikle koruyabileceğiniz ilişkiye zarar verir. Tek meşru istisna olgusal bir düzeltmedir; örneğin sahip olduğunuz bir belgeye sahip değilsiniz diye elendiyseniz. Bunu bir kez, nötr biçimde söyleyin ve gelen cevabı kabul edin.

Kaç ret normal? Sayının bir şey ölçmediği kadar çok. Ret oranları sektöre, seviyeye ve piyasa koşullarına göre uçuk biçimde değişir. Aramanızı ret sayısıyla değil, ulaştığınız aşamayla değerlendirin.

Reddetmek yerine hiç dönmediler, bu farklı mı? Bir kez takip ettikten sonra makul bir süre geçtiyse sessizliği hayır olarak işleyin. Pratikte aynı sonuç, sadece kapanış yok. Cevap vermeyi bırakmış bir şirket için kafanızda yer tutmak, o şirketin size mal olacağından fazlasına mal olur.

Gerçekten istediğim bir şirket reddetti, nasıl atlatırım? Bir saatini verin, dökümü yazın, zarif cevabı gönderin, ve altı ay sonra tekrar yaklaşılacaklar listesine koyun. Tek bir işvereni çok istemek, o denemeyi tek deneme saymanın değil, onlarla daha uzun bir ilişki kurmanın sebebidir.

Kısa özet

İlk bir saatte cevap yazmayın. Duyguya bir akşam, analize ertesi sabahı verin. Elinizdekini olgular, gözlemler ve uydurmalar diye ayırın, uydurmaları atın. Retlerin ciddi bir kısmının siz başvurmadan önce belirlendiğini hatırlayın. Final turu kaybını yeterince iyi olduğunuzun kanıtı sayın, dökümü bir gün içinde yazın, ilişkiyi koruyun. Bir şeyi ancak örüntü tekrarladığında ve tek seferde tek şeyi değiştirin. Uzun aramada yetkinlik hissinizi koruyun. Ve hayır demiş bir şirkete dönerken bunu ilk satırda söyleyin, sonrasında neyin değiştiğini gösterin.

Bu tablonun doğrudan düzeltebileceğiniz tek parçası, odaya girip girmeyeceğinize karar veren belge. CvLaunch, CV'nizin belirli bir ilana karşı nasıl okunduğunu gösteriyor, böylece aldığınız retler gerçekten sizinle ilgili olmayanlar oluyor.